RAM, hay bộ nhớ truy cập ngẫu nhiên, là nơi máy tính tạm để dữ liệu đang xử lý để CPU lấy ra dùng tức thì. Khác với ổ cứng lưu trữ lâu dài, RAM bị xóa sạch mỗi khi tắt máy. Có thể hình dung RAM như mặt bàn làm việc: bàn càng rộng thì bạn càng bày được nhiều giấy tờ cùng lúc mà không phải cất bớt vào tủ. Khi RAM đầy, máy buộc phải dùng ổ cứng làm bộ nhớ tạm, và vì ổ cứng chậm hơn RAM rất nhiều lần nên máy sẽ giật, lag thấy rõ. Bài viết này giúp bạn chọn đúng dung lượng và hiểu vì sao tốc độ RAM cũng đáng quan tâm.
Bao nhiêu RAM là đủ cho bạn
Câu trả lời phụ thuộc vào việc bạn mở những gì cùng lúc, chứ không phải một con số cố định cho mọi người.
- 8GB: mức tối thiểu chấp nhận được cho máy văn phòng, lướt web vài tab, xem phim. Nếu bạn mở nhiều tab trình duyệt thì 8GB đã bắt đầu chật.
- 16GB: mức cân bằng phổ biến nhất hiện nay, đủ cho hầu hết game, làm việc đa nhiệm thoải mái, mở vài chục tab kèm vài phần mềm nặng nhẹ đan xen.
- 32GB: dành cho người dựng video, làm đồ họa, chạy máy ảo, lập trình với nhiều công cụ mở cùng lúc, hoặc game thủ thích để mọi thứ chạy nền mà không bận tâm.
- 64GB trở lên: chỉ thực sự cần cho công việc chuyên sâu như render 3D phức tạp, xử lý dữ liệu lớn, dựng phim độ phân giải cao.
Nguyên tắc thực dụng là mua đủ cho nhu cầu trong vài năm, vì nâng RAM sau này không khó nhưng cũng mất công tháo máy và phải mua đúng loại tương thích.
Tốc độ và độ trễ ảnh hưởng thế nào
Nhiều người chỉ nhìn dung lượng mà quên rằng RAM còn có tốc độ, đo bằng đơn vị MHz (hoặc MT/s), ví dụ DDR4-3200 hay DDR5-6000. Tốc độ càng cao thì dữ liệu chuyển giữa RAM và CPU càng nhanh. Với các tác vụ văn phòng, chênh lệch tốc độ RAM gần như không cảm nhận được. Nhưng với một số game và đặc biệt là các CPU AMD Ryzen vốn nhạy với băng thông bộ nhớ, RAM nhanh hơn có thể tăng số khung hình rõ rệt. Bên cạnh tốc độ còn có độ trễ CL (CAS Latency), số càng thấp thì RAM phản hồi càng nhanh; tuy nhiên với người dùng phổ thông thì đây là yếu tố thứ yếu.
Dual-channel: lợi ích miễn phí mà nhiều người bỏ lỡ
Đây là mẹo quan trọng bậc nhất khi mua RAM. Bo mạch chủ hiện đại hỗ trợ chạy hai thanh RAM song song theo cơ chế kênh đôi (dual-channel), giúp tăng gần gấp đôi băng thông so với chạy một thanh đơn. Nghĩa là thay vì mua một thanh 16GB, bạn nên mua hai thanh 8GB để cắm vào hai khe đúng màu theo hướng dẫn của bo mạch. Cùng số tiền, cùng dung lượng, nhưng hiệu năng đồ họa tích hợp và một số game có thể nhanh hơn đáng kể nhờ kênh đôi. Đây gần như là phần hiệu năng cho không, đừng bỏ qua.
DDR4 hay DDR5 và các lưu ý tương thích
RAM chia theo thế hệ DDR, hiện phổ biến là DDR4 và DDR5. DDR5 nhanh hơn và là xu hướng tương lai, nhưng DDR4 vẫn rất tốt và rẻ hơn. Điều bắt buộc phải nhớ: DDR4 và DDR5 không cắm lẫn nhau được, khe cắm khác nhau hoàn toàn. CPU và bo mạch chủ sẽ quy định bạn dùng loại nào, nên phải mua đồng bộ. Khi mua thêm RAM cho máy cũ, hãy kiểm tra đúng thế hệ, đúng tốc độ tối đa mà bo mạch hỗ trợ, và lý tưởng nhất là mua cùng cặp với thanh đang có để tránh xung khắc.
Một chi tiết kỹ thuật đáng biết là XMP (với Intel) hay EXPO (với AMD). Mặc định, RAM tốc độ cao thường chạy ở mức an toàn thấp hơn quảng cáo. Bạn cần vào BIOS bật tính năng này lên thì RAM mới chạy đúng tốc độ ghi trên bao bì. Nhiều người mua RAM xịn rồi quên bật, vô tình bỏ phí số tiền đã chi.
Tổng kết cách chọn
Để chọn RAM hợp lý, hãy theo thứ tự ưu tiên sau. Trước hết chọn đủ dung lượng cho nhu cầu, vì thiếu dung lượng gây giật rõ ràng hơn nhiều so với thiếu tốc độ. Tiếp đó luôn lắp theo cặp để có kênh đôi. Sau cùng mới cân nhắc tốc độ và độ trễ nếu ngân sách cho phép và bạn chơi game hoặc dùng CPU nhạy băng thông. Đừng quên kiểm tra tương thích DDR và bật XMP/EXPO trong BIOS để khai thác hết những gì bạn đã trả tiền. Làm đúng những điều này, bạn sẽ có một hệ thống bộ nhớ vừa đủ, vừa nhanh, vừa tiết kiệm.