Trong các linh kiện máy tính, ổ lưu trữ là thứ ảnh hưởng đến cảm giác nhanh chậm hằng ngày nhiều hơn bất cứ thứ gì, kể cả CPU mạnh. Một chiếc máy cũ chỉ cần thay ổ cứng cơ HDD bằng ổ thể rắn SSD là khởi động nhanh gấp nhiều lần, mở phần mềm gần như tức thì. Tuy nhiên giữa rừng tên gọi như SATA, NVMe, M.2, Gen 3, Gen 4, nhiều người dễ rối. Bài viết này giải thích rõ ràng để bạn chọn đúng ổ và sắp xếp lưu trữ hợp lý.
Khác biệt cốt lõi giữa HDD và SSD
HDD là ổ cứng cơ học, bên trong có đĩa từ quay và đầu đọc di chuyển vật lý để tìm dữ liệu. Vì có bộ phận chuyển động nên HDD chậm, kêu nhẹ, và dễ hỏng nếu bị va đập khi đang chạy. Bù lại, HDD rất rẻ trên mỗi GB nên phù hợp lưu trữ khối lượng lớn. SSD ngược lại không có bộ phận cơ học, dữ liệu lưu trên chip nhớ flash, nên truy xuất gần như tức thì, chạy êm, bền với va đập và tiết kiệm điện. Nhược điểm duy nhất của SSD là giá cao hơn HDD trên cùng dung lượng, dù khoảng cách này đang thu hẹp dần.
Hiểu các loại SSD: SATA, M.2 và NVMe
SSD lại chia thành nhiều loại theo cách kết nối, và đây là chỗ gây nhầm lẫn nhất.
- SSD SATA 2.5 inch: dùng cùng cổng với ổ HDD truyền thống, tốc độ bị giới hạn bởi chuẩn SATA, nhanh hơn HDD nhiều lần nhưng là loại SSD chậm nhất. Phù hợp nâng cấp máy cũ.
- SSD M.2 SATA: nhỏ gọn cắm thẳng lên bo mạch, nhưng vẫn chạy giao thức SATA nên tốc độ tương đương SSD SATA thường, chỉ gọn hơn.
- SSD M.2 NVMe: cũng cắm khe M.2 nhưng chạy qua làn PCIe nên nhanh hơn SATA nhiều lần. Đây là loại nên ưu tiên cho ổ cài hệ điều hành ngày nay.
NVMe lại có các thế hệ PCIe Gen 3, Gen 4, Gen 5, đời sau nhanh hơn đời trước. Tuy nhiên với người dùng phổ thông, chênh lệch giữa các thế hệ NVMe trong thực tế dùng hằng ngày là rất nhỏ; bước nhảy lớn nhất vẫn là từ HDD lên bất kỳ loại SSD nào.
Bố trí lưu trữ thông minh
Cách sắp xếp lý tưởng cho phần lớn người dùng là kết hợp hai loại ổ. Dùng một ổ SSD NVMe dung lượng vừa phải, ví dụ 500GB đến 1TB, để cài Windows, các phần mềm hay dùng và vài game đang chơi, nhằm tận dụng tốc độ. Sau đó dùng thêm một ổ HDD dung lượng lớn, ví dụ 2TB trở lên, để chứa phim ảnh, dữ liệu ít truy cập, các file lưu trữ. Cách này vừa cho cảm giác nhanh nhờ SSD, vừa có chỗ chứa rộng rãi với chi phí thấp nhờ HDD. Nếu ngân sách dư dả và không cần dung lượng quá lớn, bạn có thể dùng hoàn toàn SSD cho gọn và mát.
Dung lượng và tuổi thọ ổ
Về dung lượng, hãy ước lượng nhu cầu rồi cộng thêm khoảng trống dự phòng. SSD nên luôn còn trống ít nhất khoảng mười đến hai mươi phần trăm để duy trì tốc độ và tuổi thọ, vì ổ quá đầy sẽ chậm và hao mòn nhanh hơn. Nhiều người lo SSD nhanh hỏng vì số lần ghi có giới hạn, nhưng với nhu cầu thông thường, một chiếc SSD chất lượng có thể dùng tốt nhiều năm trước khi chạm giới hạn ghi. Thông số TBW (tổng dung lượng ghi trong vòng đời) trên bao bì cho biết độ bền này; với người dùng văn phòng và chơi game, con số đó thường quá dư.
An toàn dữ liệu là điều không được quên
Một sự thật phũ phàng: mọi ổ cứng, dù SSD hay HDD, đều có thể hỏng bất ngờ, đôi khi không báo trước. SSD khi hỏng thường khó cứu dữ liệu hơn HDD. Vì vậy nguyên tắc vàng là không bao giờ chỉ giữ dữ liệu quan trọng ở một nơi duy nhất. Hãy áp dụng quy tắc sao lưu nhiều bản: giữ một bản trên máy, một bản trên ổ rời hoặc ổ thứ hai, và một bản trên dịch vụ lưu trữ đám mây. Dữ liệu công việc, ảnh kỷ niệm, tài liệu quan trọng nên được sao lưu định kỳ tự động để khi ổ hỏng bạn không mất trắng.
Ngoài ra, hãy theo dõi sức khỏe ổ bằng các phần mềm kiểm tra chỉ số SMART. Khi thấy ổ báo lỗi, xuất hiện tiếng kêu lạ với HDD, hoặc tốc độ tụt bất thường, đó là dấu hiệu nên sao lưu ngay và chuẩn bị thay ổ. Một thói quen sao lưu tốt còn quý hơn cả việc sở hữu chiếc ổ đắt tiền nhất, bởi linh kiện có thể mua lại nhưng dữ liệu thì không.